چراغ ها خاموش شده، تلفن کنار گذاشته شده و بدن برای خواب آماده است؛ اما درست در همین زمان، خارش پوست شروع می شود یا شدت بیشتری پیدا می کند. ممکن است فقط ساعد، ساق پا، کف دست یا پوست سر درگیر باشد و گاهی احساس خارش در چند بخش بدن یا به صورت منتشر ایجاد شود. هر بار خاراندن شاید چند ثانیه آرامش بدهد، اما بعد پوست حساس تر می شود، خواب به هم می ریزد و فرد وارد چرخه ای می شود که تا نیمه شب ادامه دارد.
خارش شبانه همیشه نشانه بیماری جدی نیست. در بسیاری از افراد، خشکی پوست، گرمای اتاق، دوش آب داغ، تماس با شوینده ها، لباس نامناسب یا تشدید یک بیماری پوستی شناخته شده عامل اصلی است. بااین حال، خارش مداوم، شدید یا گسترده می تواند به بررسی دقیق تری نیاز داشته باشد؛ به ویژه وقتی ضایعه مشخصی روی پوست دیده نمی شود، چند نفر از اعضای خانواده هم زمان دچار خارش شده اند یا نشانه هایی مانند تب، کاهش وزن، زردی پوست، تورم یا مشکل تنفسی نیز وجود دارد.
در راهنماهای سلامت منتشرشده در راز سلامت نیز بر این نکته تأکید می شود که زمان بروز خارش فقط یکی از سرنخ هاست و نباید بدون توجه به ظاهر پوست، محل درگیری و علائم همراه درباره علت آن نتیجه گیری کرد.
چرا خارش در شب بیشتر احساس می شود؟
یکی از ساده ترین توضیح ها این است که شب ها محرک های بیرونی کمتر می شوند. در طول روز، ذهن با کار، رفت وآمد، گفت وگو، صداها و فعالیت های مختلف درگیر است و ممکن است خارش خفیف کمتر به چشم بیاید. هنگام دراز کشیدن و خاموش شدن محیط، توجه فرد بیشتر به احساسات بدن جلب می شود. بنابراین خارشی که از قبل وجود داشته، شدیدتر یا مزاحم تر احساس می شود؛ حتی اگر شدت واقعی تحریک پوستی تغییر زیادی نکرده باشد.
عامل دیگر، تغییرات طبیعی بدن در چرخه شبانه روزی است. دمای مرکزی بدن، جریان خون پوست، ترشح بعضی هورمون ها و عملکرد سد دفاعی پوست در ساعات مختلف شبانه روز ثابت نیستند. پژوهش های مربوط به خارش شبانه نشان می دهند که افزایش دمای پوست، تغییر در از دست رفتن آب از سطح پوست و نوسان پیام رسان های التهابی ممکن است در تشدید خارش شب نقش داشته باشند. هنوز نمی توان یک سازوکار واحد را مسئول همه موارد دانست، اما روشن است که خارش در بیماری هایی مانند اگزما، پسوریازیس، گال و برخی انواع خارش مزمن ممکن است الگوی شبانه داشته باشد.
کاهش طبیعی بعضی پیام های ضدالتهابی بدن در شب نیز می تواند در افراد مستعد اهمیت پیدا کند. از طرف دیگر، گرم شدن زیر پتو، اصطکاک لباس و ملحفه، تعریق و تماس طولانی مدت پوست با پارچه، همگی زمینه را برای تحریک بیشتر فراهم می کنند. در مطلب علت خارش بدن در شب ، عوامل پوستی، محیطی و داخلی این حالت با جزئیات بیشتری بررسی شده اند. نکته مهم این است که «شبانه بودن» خارش به تنهایی تشخیص نیست و باید محل خارش، ظاهر پوست، مدت علائم، محرک های جدید و نشانه های همراه را نیز کنار هم قرار داد.
خارش دقیقاً چگونه شکل می گیرد؟
خارش یک حس عصبی پیچیده است، نه فقط یک مشکل سطحی روی پوست. پایانه های عصبی موجود در پوست می توانند به خشکی، التهاب، مواد شیمیایی، نیش حشرات و بعضی پیام رسان های ایمنی پاسخ دهند. این پیام از راه رشته های عصبی به نخاع و مغز می رسد و مغز آن را به صورت نیاز به خاراندن تفسیر می کند. به همین دلیل، ممکن است دو نفر با ضایعه پوستی مشابه، شدت خارش متفاوتی تجربه کنند.
خاراندن برای مدت کوتاهی پیام های درد و فشار را فعال می کند و احساس خارش را موقتاً می پوشاند. مشکل اینجاست که خاراندن شدید به لایه بیرونی پوست آسیب می زند، التهاب را افزایش می دهد و راه ورود میکروب ها را باز می کند. پس از مدتی، همان ناحیه حساس تر و خارش دارتر می شود. این وضعیت «چرخه خارش و خاراندن» نام دارد و یکی از دلایل مزمن شدن خارش در اگزما و بعضی مشکلات پوستی است.
شب ها کنترل این چرخه سخت تر می شود. فرد ممکن است در خواب یا حالت نیمه خواب بدون توجه پوست خود را بخاراند. صبح، خط های ناخن، زخم سطحی، لکه خون روی ملحفه یا ضخیم شدن پوست دیده می شود، درحالی که فرد به خاطر نمی آورد چه مدت خاراندن ادامه داشته است. کوتاه کردن ناخن ها و کاهش محرک های محیطی می تواند از آسیب بیشتر جلوگیری کند، اما برای قطع کامل چرخه باید علت اصلی خارش هم شناسایی شود.
خشکی پوست؛ شایع ترین متهم در اتاق خواب
خشکی پوست یکی از رایج ترین علت های خارش است و همیشه با ترک های عمیق یا پوسته های واضح همراه نیست. گاهی پوست فقط کمی زبر، کدر یا کشیده به نظر می رسد، اما شب ها خارش قابل توجهی ایجاد می کند. با افزایش سن، تولید چربی طبیعی پوست کاهش می یابد و حفظ رطوبت دشوارتر می شود. هوای سرد، آب وهوای خشک، استفاده طولانی از بخاری یا دستگاه تهویه، شست وشوی زیاد و مصرف شوینده های قوی نیز این مشکل را تشدید می کنند.
آکادمی پوست آمریکا می گوید:
“Extremely dry skin can be intensely itchy.”
ترجمه: «پوست بسیار خشک می تواند خارش شدیدی ایجاد کند.»
این جمله نشان می دهد که شدت خارش همیشه با ظاهر پوست متناسب نیست. ممکن است فرد ضایعه چشمگیری نداشته باشد، اما سد دفاعی پوست آسیب دیده و پایانه های عصبی سطحی تحریک پذیر شده باشند. دوش طولانی با آب داغ یکی از عوامل شایع است؛ زیرا چربی های محافظ سطح پوست را کاهش می دهد. صابون های قوی، لیف زبر و خشک کردن پوست با مالش شدید حوله نیز همین اثر را دارند.
هوای اتاق خواب مهم تر از چیزی است که به نظر می رسد. دمای بالا، پتوی سنگین، لباس خواب ضخیم و رطوبت پایین می توانند پوست را گرم و خشک کنند. اگر خارش بیشتر در فصل سرد، پس از روشن شدن سیستم گرمایشی یا بعد از جابه جایی به منطقه ای خشک آغاز شده است، توجه به رطوبت محیط و عادت های حمام منطقی است. استفاده از مرطوب کننده بدون عطر بلافاصله پس از حمام و انتخاب لباس نخی و آزاد، در بسیاری از موارد ساده کمک کننده است.
اتاق خواب چگونه خارش را تشدید می کند؟
گاهی خود تخت و وسایل اتاق بخشی از مشکل هستند. ملحفه های زبر، پارچه های مصنوعی، پتوهای پشمی، گردوغبار، موی حیوانات خانگی و باقی ماندن مواد شوینده روی پارچه می توانند پوست حساس را تحریک کنند. حتی اگر فرد در طول روز مشکلی نداشته باشد، تماس چندساعته پوست با همین مواد در طول خواب ممکن است علائم را آشکار کند.
شست وشوی منظم ملحفه اهمیت دارد، اما مصرف بیش از حد پودر یا نرم کننده می تواند نتیجه معکوس داشته باشد. مواد عطری و باقی مانده شوینده ممکن است باعث تحریک شوند. انتخاب شوینده ملایم و بدون عطر، استفاده از مقدار مناسب و آبکشی کامل برای پوست های حساس بهتر است. اگر حیوان خانگی روی تخت می خوابد و خارش همراه عطسه، آبریزش بینی یا قرمزی چشم است، حساسیت محیطی نیز باید در نظر گرفته شود.
شوینده، لباس و محصولات معطر؛ درماتیت تماسی را دست کم نگیرید
درماتیت تماسی زمانی رخ می دهد که پوست در اثر تماس با یک ماده تحریک کننده یا حساسیت زا ملتهب شود. شوینده لباس، نرم کننده، عطر، کرم، لوسیون، رنگ مو، فلزات، دستکش، چسب، مواد ضدعفونی کننده و حتی بعضی پارچه ها می توانند عامل باشند. گاهی واکنش بلافاصله دیده نمی شود و چند ساعت یا چند روز بعد ظاهر می شود؛ به همین دلیل پیدا کردن محرک همیشه آسان نیست.
خارش ناشی از تماس معمولاً در ناحیه ای شدیدتر است که ماده با آن تماس داشته است. دور گردن، مچ دست، زیر بغل، خط کمر، پشت زانو و نواحی زیر لباس از محل های رایج هستند. پوست ممکن است قرمز، خشک، پوسته دار یا متورم شود و گاهی تاول های ریز یا سوزش نیز وجود دارد. در پوست های تیره تر، التهاب همیشه به شکل قرمزی واضح دیده نمی شود و ممکن است تغییر رنگ، تیرگی یا خاکستری شدن پوست بیشتر جلب توجه کند.
اگر علائم پس از شروع یک محصول تازه ایجاد شده اند، کنار گذاشتن آن محصول و بازگشت به روتین ساده می تواند کمک کننده باشد. بااین حال، هر واکنش پوستی ناشی از حساسیت نیست. تماس مکرر با آب، الکل، شوینده یا صابون نیز بدون آلرژی واقعی می تواند سد پوست را تخریب کند. در علائم مداوم، شدید یا عودکننده، پزشک یا متخصص پوست می تواند با بررسی الگو و در صورت نیاز آزمایش پچ، عامل احتمالی را مشخص تر کند.
اگزما و چرخه خارش شبانه
اگزما یا درماتیت آتوپیک یک بیماری التهابی پوست است که با خشکی، خارش و دوره های شعله ور شدن همراه می شود. شدت و ظاهر آن در افراد مختلف متفاوت است. برخی فقط لکه های خشک و خارش دار دارند و بعضی دچار التهاب گسترده، ترک، ترشح یا ضخیم شدن پوست می شوند. گرما، تعریق، استرس، لباس زبر، شوینده ها و تغییرات دما می توانند علائم را تشدید کنند.
خارش شبانه در اگزما بسیار شایع است و می تواند کیفیت خواب را پایین بیاورد. خواب ناکافی نیز تحمل خارش و استرس روز بعد را بدتر می کند و یک چرخه فرساینده شکل می گیرد. فرد خسته تر است، بیشتر به پوست توجه می کند و ممکن است کنترل کمتری روی خاراندن داشته باشد. در کودکان، این وضعیت می تواند خواب خانواده را هم مختل کند.
استفاده منظم از مرطوب کننده مناسب، کاهش تماس با محرک ها و اجرای برنامه درمانی تجویزشده معمولاً پایه کنترل اگزما است. اما مصرف خودسرانه و طولانی کرم های قوی، به ویژه روی صورت، چین ها یا پوست نازک، تصمیم مناسبی نیست. اگر ضایعه تاولی، دلمه دار، دردناک یا ترشح دار شده یا تب و بی حالی وجود دارد، احتمال عفونت باید بررسی شود.
کهیر؛ برجستگی هایی که می آیند و می روند
کهیر معمولاً به شکل برجستگی های خارش دار ظاهر می شود که ممکن است قرمز، صورتی یا هم رنگ پوست باشند. هر ضایعه می تواند طی چند ساعت ناپدید شود و در جای دیگری ظاهر شود. گرما، تعریق، فشار لباس، عفونت، بعضی داروها، غذاها و عوامل ناشناخته ممکن است محرک باشند. در برخی افراد، گرم شدن بدن زیر پتو یا فشار لباس خواب باعث برجسته تر شدن علائم می شود.
مهم است که کهیر با تورم عمیق تر پوست یا آنژیوادم اشتباه نشود. تورم لب، زبان، پلک یا گلو، گرفتگی صدا، خس خس، تنگی نفس یا احساس ضعف شدید می تواند نشانه واکنش حساسیتی جدی باشد و نیاز به کمک فوری دارد. در مقابل، کهیر محدود و بدون علائم تنفسی اغلب فوریت مشابهی ندارد، اما اگر مکرر شود، بیش از چند روز ادامه پیدا کند یا علت آن مشخص نباشد، ارزیابی پزشکی لازم است.
گزش حشرات؛ آیا واقعاً ساس مقصر است؟
وقتی خارش فقط شب ها رخ می دهد، بسیاری بلافاصله به ساس فکر می کنند. ساس شب فعال است و گزش آن می تواند دانه های کوچک و خارش دار ایجاد کند، اما هر خارش شبانه به معنای وجود ساس نیست. وجود ضایعات ردیفی یا خوشه ای روی نواحی باز پوست، لکه های کوچک خون روی ملحفه، نقاط تیره در درز تشک یا مشاهده حشره می تواند احتمال را بیشتر کند.
ساس در همه افراد واکنش یکسان ایجاد نمی کند. بعضی افراد ضایعات واضح دارند و بعضی تقریباً هیچ واکنشی نشان نمی دهند. به همین دلیل، نبودن دانه روی پوست یک عضو خانواده، آلودگی محیط را کاملاً رد نمی کند. از طرف دیگر، دانه های ناشی از گزش می توانند با کهیر، گال یا حساسیت پوستی اشتباه شوند.
استفاده بی محابا از سموم در اتاق خواب، روی تشک یا نزدیک پوست می تواند خطرناک باشد و ممکن است خود باعث تحریک تنفسی و پوستی شود. اگر شواهد محیطی وجود دارد، بررسی دقیق تخت، درزها و وسایل توسط فرد متخصص از خرید و مصرف تصادفی مواد شیمیایی ایمن تر و مؤثرتر است.
گال؛ خارش شدیدی که معمولاً شب ها بدتر می شود
گال در اثر آلودگی با یک انگل میکروسکوپی پوستی ایجاد می شود و یکی از نشانه های شناخته شده آن خارش شدید شبانه است. نواحی بین انگشتان، مچ ها، زیر بغل، دور کمر، کشاله ران و اطراف ناف از محل های شایع هستند. گاهی خطوط باریک یا برجستگی های ریز روی پوست دیده می شود، اما تشخیص همیشه با نگاه ساده ممکن نیست.
وجود خارش مشابه در هم خانه ها یا افرادی که تماس نزدیک داشته اند، احتمال گال را افزایش می دهد. انتقال معمولاً از راه تماس پوستی نزدیک و طولانی رخ می دهد، هرچند لباس و رختخواب مشترک نیز می توانند نقش داشته باشند. درمان باید درست و هم زمان برای افراد لازم انجام شود؛ زیرا درمان ناقص یا نادیده گرفتن تماس های نزدیک می تواند باعث بازگشت علائم شود.
پس از درمان موفق هم ممکن است خارش برای مدتی باقی بماند و این موضوع لزوماً به معنی شکست درمان نیست. بااین حال، تشخیص و برنامه درمانی باید توسط پزشک یا داروساز آگاه انجام شود. مصرف خودسرانه چند محصول مختلف ممکن است پوست را بیشتر تحریک کند و تشخیص را دشوارتر سازد.
خارش موضعی چه اطلاعاتی به ما می دهد؟
محل خارش سرنخ مهمی است، هرچند به تنهایی تشخیص قطعی ایجاد نمی کند. خارش دست ها می تواند با شست وشوی مکرر، مواد شوینده، ضدعفونی کننده، دستکش، اگزما، حساسیت تماسی یا خشکی مرتبط باشد. اگر خارش در کف دست همراه پوسته، ترک، تاول ریز یا تغییر رنگ است، بررسی ظاهر و الگوی درگیری اهمیت دارد. مطلب خارش کف دست علت های شایع این ناحیه و نشانه هایی را که باید همراه آن ارزیابی شوند، توضیح می دهد.
خارش ساق پا در افراد دارای پوست خشک شایع است و در فصل سرد بیشتر می شود. خارش بین انگشتان پا همراه پوسته، بوی نامطبوع یا ترک می تواند به نفع عفونت قارچی باشد. خارش پوست سر ممکن است از شوره، اگزما، حساسیت به رنگ مو یا محصولات مو، شپش یا بیماری های التهابی ناشی شود. خارش فقط در ناحیه ای که زیورآلات، ساعت یا کمربند تماس دارند، احتمال حساسیت تماسی را مطرح می کند.
خارش منتشر، به ویژه بدون ضایعه اولیه، رویکرد متفاوتی می خواهد. در این وضعیت داروها، بیماری های زمینه ای، سن، مدت علائم و نشانه های عمومی باید بررسی شوند.
خشکی، اگزما یا قارچ؛ چگونه تفاوت ها را بشناسیم؟
خشکی پوست معمولاً با زبری، کشیدگی و پوسته های ظریف همراه است و ممکن است در دو طرف بدن یا چند ناحیه دیده شود. اگزما اغلب التهاب بیشتری دارد و می تواند با قرمزی، تغییر رنگ، ترک، تاول های ریز یا ضخیم شدن پوست همراه شود. عفونت قارچی در بسیاری از موارد حاشیه مشخص تر، پوسته ریزی فعال تر یا الگوی حلقه ای دارد، اما همیشه ظاهر کلاسیک دیده نمی شود.
قارچ ها در محیط گرم و مرطوب رشد بهتری دارند. تعریق، لباس تنگ، خشک نکردن کامل چین های پوستی، استفاده مشترک از حوله و حضور طولانی در کفش بسته می توانند خطر را افزایش دهند. ناحیه کشاله ران، زیر سینه، بین انگشتان و چین های پوستی از محل های رایج هستند. در مطلب قارچ پوستی ، نشانه های متداول و اصول برخورد با این نوع عفونت مرور شده اند.
نکته مهم این است که هر لکه خارش دار و پوسته دار قارچ نیست. استفاده خودسرانه از کرم کورتونی روی عفونت قارچی ممکن است التهاب ظاهری را موقتاً کم کند، اما عفونت را پنهان یا گسترده تر کند. از سوی دیگر، استفاده بی دلیل از ضدقارچ روی اگزما هم مشکل را حل نمی کند و می تواند باعث تأخیر در تشخیص شود. در ضایعات پایدار، گسترده یا نامشخص، معاینه دقیق ارزش بیشتری از آزمون و خطای طولانی دارد.
آیا استرس و اضطراب می توانند خارش را تشدید کنند؟
استرس می تواند آستانه احساس خارش را پایین بیاورد، التهاب بعضی بیماری های پوستی را بیشتر کند و رفتار خاراندن را افزایش دهد؛ اما این به معنای خیالی بودن علائم نیست. از طرف دیگر، خارش شبانه با اختلال خواب و نگرانی، چرخه ای ایجاد می کند که تحمل علائم را دشوارتر می سازد. ثبت ارتباط خارش با دوره های پرتنش مفید است، ولی نباید همه علائم را بدون بررسی محرک های محیطی، داروها و بیماری های پوستی به «اعصاب» نسبت داد.
آیا خارش شبانه می تواند از داخل بدن باشد؟
بیشتر موارد خارش به خشکی، تحریک، حساسیت یا بیماری های پوستی مربوط می شوند، اما خارش طولانی مدت و منتشر، به ویژه بدون بثورات اولیه واضح، گاهی با بیماری های داخلی ارتباط دارد. بیماری های کبد و مجاری صفراوی، بیماری کلیه، اختلالات تیروئید، کمبود آهن، برخی بیماری های خونی و واکنش به داروها در فهرست علت های احتمالی خارش عمومی قرار می گیرند.
این اطلاعات نباید باعث نگرانی افراطی شود. وجود خارش به تنهایی احتمال یک بیماری جدی را بالا نمی برد و بسیاری از موارد علت ساده تری دارند. پزشک بر اساس سن، شرح حال، معاینه، مدت علائم و نشانه های همراه تصمیم می گیرد که آیا آزمایش لازم است یا خیر. انجام مجموعه بزرگی از آزمایش ها بدون ارزیابی بالینی معمولاً قدم اول مناسبی نیست.
نشانه هایی مانند زردی پوست یا چشم، ادرار تیره، کاهش وزن ناخواسته، تب، تعریق شبانه، خستگی شدید، تورم پا، تغییر واضح در ادرار یا مدفوع و بزرگ شدن غدد لنفاوی باید به پزشک گفته شوند. وجود هرکدام از این نشانه ها الزاماً علت خارش را مشخص نمی کند، اما در انتخاب مسیر بررسی اهمیت دارد.
داروها و مکمل ها را فراموش نکنید
بعضی داروها می توانند خارش یا بثورات پوستی ایجاد کنند. گاهی واکنش چند ساعت پس از مصرف شروع می شود و گاهی روزها یا هفته ها بعد ظاهر می شود. آنتی بیوتیک ها، داروهای ضدالتهاب، بعضی مسکن ها و گروه های دیگری از داروها ممکن است در افراد حساس نقش داشته باشند. مکمل ها، فرآورده های گیاهی و محصولات ورزشی نیز بی خطر مطلق نیستند و باید در شرح حال ذکر شوند.
اگر خارش پس از شروع داروی جدید ایجاد شده است، دارو را خودسرانه قطع نکنید؛ به ویژه اگر برای بیماری مهمی تجویز شده است. با پزشک یا داروساز تماس بگیرید و زمان شروع دارو، زمان شروع خارش و علائم همراه را توضیح دهید. در صورت تورم صورت یا گلو، مشکل تنفس، ضعف شدید یا بثورات گسترده و سریع، ارزیابی فوری لازم است.
همچنین تغییر برند محصول، افزایش دوز یا ترکیب چند مکمل می تواند اهمیت داشته باشد. بهتر است فهرست کامل داروهای نسخه ای، بدون نسخه، دمنوش ها و مکمل ها در مراجعه پزشکی همراه فرد باشد. عبارت «گیاهی» تضمین نمی کند که محصول حساسیت یا تداخل ایجاد نکند.
خارش در بارداری چه زمانی اهمیت بیشتری دارد؟
خارش خفیف در بارداری ممکن است از کشیده شدن پوست، خشکی یا تغییرات هورمونی باشد، اما خارش شدید و منتشر، به ویژه در کف دست و پا و بدون بثورات واضح، باید با پزشک یا ماما مطرح شود. زردی، ادرار تیره یا خارش شدید شبانه نیز نیاز به پیگیری سریع تری دارد. بیشتر موارد خطرناک نیستند، اما تشخیص علت در بارداری نباید فقط بر اساس ظاهر پوست انجام شود.
برای کاهش خارش شبانه چه کارهایی می توان انجام داد؟
در موارد خفیف، اولین قدم کاهش تحریک پوست است. دوش کوتاه با آب ولرم معمولاً بهتر از دوش طولانی و داغ است. بهتر است از شوینده ملایم و بدون عطر استفاده شود و فقط نواحی لازم شسته شوند. پس از حمام، پوست را با حوله نسایید؛ به آرامی خشک کنید و زمانی که هنوز کمی رطوبت دارد، مرطوب کننده بدون عطر بزنید.
مرطوب کننده های غلیظ تر معمولاً برای پوست بسیار خشک از لوسیون های رقیق مؤثرترند، اما انتخاب محصول باید با نوع پوست و محل استفاده هماهنگ باشد. محصول جدید را ابتدا روی بخش کوچکی امتحان کنید. وجود عطر، اسانس یا ترکیبات متعدد همیشه به معنی کیفیت بهتر نیست و ممکن است برای پوست حساس نامناسب باشد.
دمای اتاق را متعادل نگه دارید، لباس خواب نخی و آزاد انتخاب کنید و از پتوهای بسیار گرم یا زبر دوری کنید. اگر هوا خشک است، رطوبت متعادل محیط می تواند مفید باشد؛ ولی دستگاه بخور باید مرتب تمیز شود تا محل رشد کپک و میکروب نشود. کمپرس خنک کوتاه روی ناحیه خارش دار نیز ممکن است احساس خارش را کاهش دهد.
ناخن ها را کوتاه و صاف نگه دارید. در کودکانی که در خواب پوست را می خارانند، پوشاندن دست ها با دستکش نخی نرم گاهی به کاهش آسیب کمک می کند، اما نباید باعث گرمای زیاد یا محدودیت خطرناک شود. به جای خاراندن شدید، فشار ملایم یا ضربه بسیار آرام روی ناحیه گاهی تحمل را بهتر می کند.
چه کارهایی ممکن است خارش را بدتر کنند؟
دوش بسیار داغ، لیف زبر، صابون قوی، عطر زدن مستقیم روی پوست حساس و استفاده هم زمان از چند محصول درمانی می تواند علائم را تشدید کند. روغن ها و اسانس های گیاهی نیز ممکن است در بعضی افراد حساسیت ایجاد کنند. طبیعی بودن یک ماده به معنای بی خطر بودن آن برای همه نیست.
مصرف خودسرانه کرم کورتونی، ضدقارچ، آنتی بیوتیک موضعی یا بی حس کننده بدون دانستن علت نیز مشکل ساز است. درمانی که برای یک علت مناسب است، ممکن است علت دیگری را پنهان یا بدتر کند. کرم های ترکیبی نامشخص، به ویژه در صورت، کشاله ران و نواحی حساس، نباید طولانی مدت مصرف شوند.
خاراندن با اجسام زبر یا بسیار داغ، استفاده از الکل و مواد ضدعفونی کننده روی پوست خشک و شست وشوی مکرر برای «پاک کردن عامل خارش» معمولاً سد پوستی را آسیب پذیرتر می کند. اگر خارش ناشی از حساسیت یا خشکی باشد، این رفتارها چرخه التهاب را شدیدتر می کنند.
خواب بهتر چگونه به کنترل خارش کمک می کند؟
خارش و خواب رابطه دوطرفه دارند: خارش خواب را مختل می کند و خواب ناکافی تحمل علائم و خلق وخو را بدتر می سازد. محیط خنک، لباس نرم و مرطوب کردن پوست پیش از خواب برای پوست خشک مفید است. ثبت زمان خارش، داروها، محصولات تازه و محل ضایعات در طول یک یا دو هفته می تواند الگوها را روشن کند. عکس گرفتن از ضایعات گذرا مانند کهیر نیز برای مراجعه پزشکی مفید است، اما آرام سازی و تنظیم خواب جای بررسی علت اصلی را نمی گیرد.
چه زمانی باید به پزشک مراجعه کرد؟
سرویس سلامت ملی بریتانیا می گوید:
“Itchy skin is not usually a sign of anything serious.”
ترجمه: «خارش پوست معمولاً نشانه مشکل جدی نیست.»
بااین حال، «معمولاً» به معنای «همیشه» نیست. اگر خارش شدید است، خواب و فعالیت روزانه را مختل می کند، بیشتر بدن را درگیر کرده، مرتب بازمی گردد یا پس از مراقبت های ساده بهتر نمی شود، مراجعه به پزشک یا متخصص پوست منطقی است. خارش بدون ضایعه واضح که هفته ها ادامه دارد نیز ارزش بررسی دارد.
بثورات گسترده، تاول، زخم باز، ترشح، درد، تب، بدتر شدن سریع علائم یا نشانه های عفونت باید زودتر ارزیابی شوند. اگر خارش در چند عضو خانواده هم زمان ایجاد شده است، احتمال گال یا یک عامل محیطی باید مطرح شود. در بارداری، خارش شدید و جدید باید با پزشک یا ماما در میان گذاشته شود.
تورم لب، زبان یا گلو، خس خس، گرفتگی صدا، تنگی نفس، گیجی یا ضعف شدید می تواند نشانه واکنش حساسیتی جدی باشد و نیاز به کمک اورژانسی دارد. در چنین شرایطی منتظر نمانید که خارش یا کهیر خودبه خود برطرف شود.
پزشک چگونه علت خارش را بررسی می کند؟
بررسی خارش معمولاً با شرح حال دقیق شروع می شود. پزشک می پرسد علائم از چه زمانی آغاز شده اند، در کدام نواحی هستند، شب ها چقدر بدتر می شوند، چه محصول یا داروی جدیدی مصرف شده و آیا فرد دیگری در خانه خارش دارد. ارتباط با حمام، گرما، ورزش، غذا، لباس، سفر، حیوانات و محیط کار نیز مهم است.
در معاینه، پزشک به ضایعه اولیه و آثار ثانویه خاراندن توجه می کند. محل، شکل، حاشیه، پوسته، تاول، ترک و توزیع ضایعات می توانند سرنخ بدهند. گاهی پوست در نگاه اول فقط خراشیده به نظر می رسد و پیدا کردن ضایعه اصلی دشوار است؛ به همین دلیل عکس های روزهای اول مفید هستند.
آزمایش برای همه لازم نیست. اگر خارش منتشر، طولانی یا بدون علت پوستی روشن باشد، پزشک ممکن است بر اساس شرایط آزمایش خون یا بررسی های دیگر درخواست کند. در شک به حساسیت تماسی، آزمایش پچ و در شک به قارچ یا گال، نمونه برداری سطحی یا بررسی میکروسکوپی ممکن است کمک کننده باشد. هدف، انتخاب بررسی متناسب است نه انجام همه آزمایش های ممکن.
جمع بندی
خارش شبانه در بسیاری از افراد از خشکی پوست، گرمای محیط، شوینده ها، لباس و ملحفه، اگزما یا یک عامل موضعی شروع می شود. کمتر شدن حواس پرتی در شب، تغییرات طبیعی چرخه شبانه روزی، گرم شدن زیر پتو و تماس طولانی با پارچه نیز می توانند باعث شوند خارش شدیدتر احساس شود. گزش حشرات، گال، کهیر و عفونت قارچی هم در برخی افراد مطرح هستند و هرکدام الگوی متفاوتی دارند.
به جای تمرکز فقط بر زمان خارش، باید به محل آن، ظاهر پوست، محرک های جدید، مدت علائم و وضعیت سایر افراد خانه توجه کرد. مراقبت ملایم از پوست، استفاده از محصولات بدون عطر، دوش ولرم و کوتاه، مرطوب کردن پوست و خنک نگه داشتن محیط در موارد ساده کمک کننده است.
خارش مداوم، منتشر، بدون علت مشخص یا همراه با علائم عمومی نیاز به ارزیابی پزشکی دارد. تورم گلو یا زبان، تنگی نفس، ضعف شدید یا واکنش سریع و گسترده، وضعیت اورژانسی محسوب می شود. این مطلب برای آموزش عمومی نوشته شده و جایگزین تشخیص، آزمایش یا درمان توسط پزشک نیست.
